Hodowla królików rasowych zmusza nas do zaznajomienia się z zagadnieniami związanymi z okrywą włosową. Powinniśmy znać cechy okrywy włosowej jak i ich zmienność. W okrywie włosowej wyróżniamy włosy: przewodnie, ościste, przejściowe, puchowe i czuciowe (wibrysy). W rasach występuje pewna regularność występowania różnych typów włosów na skórze królików. Przeważnie wokół włosa ościstego rośnie kilka lub kilkanaście włosów puchowych a z kolei kilka takich zbiorowisk rośnie wokół włosa przewodniego. Włosy przewodnie i ościste tworzą okrywę włosową, natomiast włosy przejściowe i puchowe tworzą podszycie. Najważniejsze cechy okrywy to: skład okrywy, wysokość i długość, gęstość, elastyczność, miękkość, puszystość, barwa, połysk i wyrównanie. Skład okrywy to stosunek włosów okrywowych do podszyciowych lub ilość typów anatomicznych włosów w okrywie. Ważność tej cechy to wpływ na ciepłochronność, spilśnianie i puszystość okrywy. W ocenie fenotypu przeważa wzrokowa ocena składu chociaż możliwa jest także ilościowa (liczbowa) metoda oceny. Wysokość i długość włosów jest uzależniona od rasy królików. Rozróżniamy króliki normalno włosowe, krótko włosowe (reksy) i długo włosowe ( angorskie, lisie). Cecha ta jest ważna ze względu na różnice w długościach i wysokościach włosów pokrywowych i podszyciowych. Elastyczność (sprężystość) okrywy zależy od czasu w jakim włosy po zmianie położenia wrócą do stanu pierwotnego. Określa się tą cechę poprzez głaskanie lub uciskanie okrywy ręką. Okrywa nieelastyczna jest mniej puszysta i zmierzwiona. Gęstość jest bardzo ważną cechą i uzależnia puszystość okrywy. Określenie gęstości dokonuje się przez policzenie włosów na 1 cm2 powierzchni skóry. W ocenach genotypowych przyjmuje się wzrokową ocenę gęstości przy czym określamy okrywę jako gęstą, gdy po rozdmuchaniu widać mniej niż 10 mm2 skóry i jako rzadką przy większym widoku skóry. Miękkość okrywy określa się dotykiem. Zależy od długości i grubości włosów okrywy. Miękkość spowodowana zbyt długimi włosami określamy jako okrywę „lejącą”. Barwa okrywy włosowej to bardzo ważna cecha przy ocenach fenotypów królików. Cecha ta jest bardzo zróżnicowana i zależna całkowicie od ras i odmian barwnych w rasach. Różne barwy okrywy włosowej spowodowane są występowaniem w różnym stopniu pigmentu (melaniny). Wyróżniamy: eumelaninę (pigment brązowo-czarny) i feomelaninę (pigment czerwono-żółty), ich stopień występowania powoduje barwę okrywy włosowej. W ocenie zawsze oddzielnie bierzemy pod uwagę barwy pokrywy i podszycia. Przy hodowlach królików rasowych równie ważne są barwy pokrywy jak i podszycia, ich czystość, wielokrotnie strefowość występowania. Połysk ma miejsce przy odbiciu promieni świetlnych. Najbardziej widoczny jest w barwach jednolitych, mniej przy ubarwieniach strefowych. Występuje w różnym nasileniu w zależności od ras królików. Właściwy połysk określa się subiektywnie i jest nim średnio intensywny, czyli jedwabisty (połysk jedwabiu). Wyrównanie wspomnianych wyżej cech jest bardzo pożądane w jak największych obszarach okrywy, jednak nie występuje regularnie. Włosy pokrywowe na głowie, kończynach różnią się długością od włosów tułowia. Barwa w wielu rasach występuje strefowo. Dążymy jednak do łagodnego przejścia między różnicami cech okrywy po za wyjątkami rasowymi. W/wym cechy okrywy włosowej charakteryzuje duża zmienność spowodowana: wiekiem, płcią, sezonem i czynnikami genetycznymi, klimatycznymi i żywieniowymi. Króliki rodzą się nagie i w wieku młodocianym dwukrotnie zmieniają okrywę, zwiększając sprężystość i gęstość. Pełnowartościowa okrywa pojawia się w wieku około siedmiu miesięcy. Włosy rosną 6-10 tygodni. W zależności od płci występują niewielkie różnice morfologiczne i anatomiczne okrywy. Samice mają włosy grubsze i dłuższe, a tym samym futra mniej delikatne. Przy ocenie fenotypu królików należy brać pod uwagę zmienność sezonową. Polega ona na wyraźnej różnicy okrywy w sezonach letnim i zimowym oraz w okresach wymiany owłosienia tzw. okresach linienia. Najbardziej pożądanym stanem okrywy włosowej jest okrywa w miesiącach jesienno- zimowych tzn. od listopada do marca. W pozostałych okresach po za linieniem trudno jest określić stan okrywy włosowej. Pomocnym może być fakt koloru skóry w czasie wzrostu włosów. Skóra królika w tym czasie wytwarza barwnik i przybiera kolor sinawy. Po zakończeniu wzrostu skóra staje się znowu jasna. Fakt ten nie dotyczy królików z białą okrywą, u których pozostaje określenie różnicy długości warstw pokrywowej i podszycia. Zmienność klimatyczna polega na różnicy w miękkości okrywy w zależności od klimatu. Im klimat łagodniejszy, bardziej wilgotny- tym okrywa elastyczniejsza, miękka. Żywienie ma duży wpływ na jakość okrywy włosowej. Karma powinna zaspokajać potrzeby ilościowe i jakościowe zwierząt. W kształtowaniu jakości okrywy udział biorą: witaminy, tłuszcze, mikroelementy i kwasy (foliowy, folinowy i cholina). Wszelkie niedobory mają ujemny wpływ na stan okrywy. Brak Wit. A opóźnia linienie, B6 powoduje wypadanie włosów i depigmentację. Rezultatem niedoborów są również takie zjawiska jak: kruchość, szorstkość, zmatowienie i rozdwajanie włosów. Zmienność genetyczna to wszelkie mutacje i krzyżowania mutantów prowadzące niejednokrotnie do powstania nowych odmian barwnych, a nawet ras. Rzadko następują zmiany strukturalne i morfologiczne okrywy, jednak na tych przykładach powstały: królik angorski lub reks. Najczęściej spotykanymi były i są zmienności mutacyjne dziedziczone niewątpliwie polegające na rozjaśnianiu lub przyciemnianiu okrywy, występowaniu w różnym natężeniu pigmentów. Dzięki nim powstało wiele barw i odcieni. Hodowanie królików rasowych to wielkie wyzwanie. Ambicją wielu hodowców- pasjonatów jest taka praca hodowlana, by na drodze selekcji i doboru kojarzeń mieć własne stado podstawowe jak najbardziej zbliżone do wzorca. Zawartość tego artykułu dalece nie wyczerpuje tematu i nie upoważnia do podjęcia prób, jednak mam nadzieję, że pomoże wielu hodowcom w zrozumieniu i rozwiązaniu problemów a może zachęci do zgłębienia wiedzy i rozszerzenia zakresu hodowli.
Podkarpackie Towarzystwo Hodowców Gołębi Rasowych, Drobiu i Ptaków Ozdobnych organizuje w dniach 17-18.12.2011 w Hali Widowoskowo-Sportowej przy ul. Podpromie w Rzeszowie wystawę w/wym. Zgłoszenia do dn. 30.11.2011 na adres adamzdeb@vp.pl, lub lubas9@interia.pl
